Category Archives: An Ghaeilge

Níos Mó Ar Phodchraoltaí Motherfoclóir

Chuir mé postáil suas ar na mallaibh inar cháin mé podchraoltaí Motherfoclóir, atá ag baint leis an leabhar Motherfoclóir le Darach Ó Séaghdha. Ar an iomlán, tá mé i bhfách le Motherfoclóir. Is maith liom an cuntas Twitter ar fhás sé as agus bhí an leabhar maith, den chuid ba mhó, cé go raibh cuid den taighde ann uafásach míchúramach (go háirithe maidir le ceisteanna sanasaíochta).

I ndiaidh dom éisteacht le dornán de na podchraoltaí, is oth liom a rá nach mbacfaidh mé leis an chuid eile. Níl seo le cur síos go hiomlán do Motherfoclóir féin. Is mó an bhaint atá aige leis an drochmheas ginearálta atá agam ar phodchraoltaí. Is é a bhíonn i gceist le podchraoltaí, comhrá éadrom faoi ábhar éigin agus cé go mbíonn roinnt fíricí iontu, is beag iad na fíricí i gcomparáid leis an chomhrá. Cuireann a lán acu (an ceann seo san áireamh) i gcuimhne dom na cúrsaí d’fhoghlaimeoirí teanga is measa dá bhfuil ann, ina gcaitear ceacht iomlán ar fhrása simplí ar nós “Peadar is ainm dom” agus san am céanna, cuirtear carachtair in aithne dúinn agus mínitear suíomh agus tá ceoilín ann srl.. Tá dlúthbhaint agam le teangacha agus leis an Ghaeilge agus leis an teangeolaíocht leis na blianta fada. Cé go mbíonn ábhar spéise sna podchraoltaí seo in amanna, is fíorannamh a phléitear rud ar bith nár chuala mé roimhe agus mar a dúirt mé sa phostáil eile, bíonn ábhar amhrais ann in amanna agus in amanna eile, tá an fhaisnéis mícheart amach is amach (mar a bhí sa phíosa faoi Abhartach).

Bhí mé ag éisteacht ar na mallaibh leis an phodchraoladh faoin nasc a mhaítear idir muintir na hÉireann agus Treibheanna Caillte Iosrael. (https://www.headstuff.org/motherfocloir/58-the-tribe-of-de-danann-irish-hebrew/)  (Aoi spéisiúil a bhí ann, ach sílim go dtiocfadh leis an phodchraoladh a bheith níos eolasaí dá gcuirfeadh siad na ceisteanna cearta uirthi. Mar shampla, mar theangeolaí, tá a fhios agam nach teanga Ind-Eorpach í an Eabhrais. Is teanga Ind-Eorpach í an Ghaeilge. Mar sin de, níl baint dhíreach idir an dá theanga agus má tá aon fhocail sa dá theanga atá cosúil lena chéile, níl ansin ach comhtharlú. QED.)

Agus sin ráite, i dtreo dheireadh an phodchraolta seo, tosaíonn Ó Séaghdha a labhairt go tobann faoi dhaoine de mo leithéid atá cinnte dearfa NÁR tháinig focal áirithe ón Ghaeilge. Deir sé faoi dhaoine diúltacha de mo leithéid “because of the way the burden of proof works, they can often be even more extreme than people who say it does.”

Níl a fhios agam go díreach cad é atá a rá aige leis an “because of the way the burden of proof works”. Thiocfadh leat glacadh leis go gciallaíonn sé nach bhfuil i dteangeolaithe agus daoine atá sásta fianaise a thabhairt lena dtuairimí a chosaint ach dream saoithíní gránna, cruálacha nach ligfidh do dhaoine eile sult a bhaint as corrfhíric bhréagach a nochtadh ag cóisirí dinnéir, ach is dócha nach nglacfadh duine ar bith leis ar an dóigh sin ach saoithín gránna, cruálach. An rud atá i gceist aige, is dócha, ná go mbíonn tromlach na fianaise ag an chomhthoil aitheanta nó ag an teoiric is mó. Ní féidir sin a shéanadh. Tá i bhfad níos lú ábhair ar fáil i nGaeilge ón 19ú haois ná mar atá sa Bhéarla, agus is lú i bhfad an seans gur fhág an Ghaeilge fianaise maidir le focal ar bith. Agus sin ráite, níl sé ceart ná cóir úsáid a bhaint as sin mar leithscéal le neamhshuim a dhéanamh den fhianaise. Má dhéantar sin, ní bheidh ar a shon againn ach drochthaighde agus ‘fíricí’ nach fíricí iad.

Is aisteach an rud é, ach baineann Ó Séaghdha úsáid as an fhocal craic mar shampla den ‘bhréagchinnteacht’ seo nár tháinig focal áirithe ón Ghaeilge. Tá seo thar a bheith aisteach, mar tá an oiread sin fianaise ann gur focal ar chomhrá a bhí san fhocal craic san Albainis agus i gcanúintí Béarla thuaisceart Shasana agus go ndearnadh sin a Ghaelú mar ‘craic’. Ní miste liom an focal a bheith litrithe mar chraic nó é a bheith in úsáid mar fhocal Gaeilge. Is focal Gaeilge é. Ach ní focal de bhunús Gaeilge é. (https://en.wikipedia.org/wiki/Craic)

Agus sin ráite, an rud is mó a chuir olc orm ná nuair a thosaigh sé a labhairt arís ar bhunús Gaeilge an fhocail Bhéarla mucker. Is dócha go raibh cuid den chaint seo dírithe ormsa, cé gur cinnte go raibh sé ag cáineadh duine eile fosta, mar níor luaigh mise an Dara Cogadh Domhanda. Tá an focal seo pléite agam cheana agus thaispeáin mé go soiléir go bhfuil an tsanasaiocht seo ón Ghaeilge iomlán mícheart. Sa phodchraoladh seo, áfach, in áit glacadh leis go ndearna sé meancóg, téann Darach Ó Séaghdha níos faide ná riamh agus deir sé go bhfuil dhá fhocal anseo, a bhfuil an fhuaim agus an litriú agus an chiall chéanna leo, ach a bhfuil dhá shanasaíocht ar leith acu. Mar sin de, nuair a deir daoine mucker in Éirinn, tháinig sin ón Ghaeilge, ach tá focal eile atá go díreach mar an gcéanna i Sasana “but ‘they’re different words and they’re different entries in the dictionary.’ Dáiríre? Cén foclóir sin? Tugann Wiktionary (rud atá cineál randamach) dhá shainmhíniú dhifriúla ar an úsáid mhíleata agus ar an úsáid neamhmhílteata ach tugann sé an bunús céanna ó muck don dá fhocal. (https://en.wiktionary.org/wiki/mucker) Tá an OED ar aon intinn fosta gurb ionann na muckers míleata agus na muckers neamh-mhíleata agus go dtagann siad beirt (is dócha) ó muck: https://en.oxforddictionaries.com/definition/mucker

Is é fírinne an scéil nach bhfuil fianaise dá laghad ann go bhfuarthas mucker ó mo chara na Gaeilge, is cuma cá mhéad duine a chreideann an scéal sin. Tá a lán fianaise imthoisceach ann nár tháinig an focal sin ón Ghaeilge:

  • Níl mucker le fáil go príomha ná go heisiach in Éirinn nó i bpobail Ghaelacha i dtíortha eile. Bíonn mucker le fáil i gcodanna áirithe de Shasana agus is ann a fuarthas é den chéad uair. (Sna 1940idí)
  • Is minic a úsáidtear mucker in Éirinn (agus i Sasana fosta) le forrán a chur ar dhuine (how’s it going mucker?) ach ní úsáideann daoine a bhfuil Gaeilge mhaith acu mo chara ar an dóigh sin. Is é ‘a chara’ a úsáidtear agus duine ag labhairt go díreach le duine eile.
  • Má deirtear Mo chara mar is ceart, rímeann sé le Sahara. Cad é mar a dhéanfaí mucker de sin i mBéarla?
  • Deir an OED gur dócha go bhfuil baint ag mucker le mucking in nó mucking about agus ní aithníonn sé aon bhaint leis an Ghaeilge.
  • Dá mba Ghaeilge é mucker, shílfeá go mbeadh daoine ag labhairt air sin le cúpla glúin anuas. Is é fírinne an scéil nach bhfuil aon tagairt dó ar Google roimh 2007 (on Urban Dictionary). Agus ní luaitear aon nasc leis an Ghaeilge i leabhar ar bith ar Bhéarla na hÉireann ná ar bhéarlagair.

Ansin téann sé ar aghaidh leis an téarma shamus a phlé (téarma béarlagair ar bhleachtaire), a tháinig ón Ghaeilge de réir daoine áirithe agus ón Ghiúdais de réir daoine eile. Is ceist spéisiúil é seo. Tá claonadh agam glacadh leis an alt seo (https://forward.com/articles/5064/bogie-speaks-yiddish/), ach sílim go mbeadh sé úsáideach scrúdú cúramach smaointeach a dhéanamh uirthi. (Agus chuirfinn fáilte roimh thuairimí David Gold ar an cheist fosta!)

Is é an chomhairle a bheadh agam do Dharach Ó Séaghdha ná an méid seo:

  • Déan do chuid taighde go cúramach, ar eagla go dtitfeá isteach i bpoll.
  • Má thiteann tú isteach i bpoll, déan iarracht dreapadh amach as. Ná bí ag tochailt.
Advertisements

More On The Motherfoclóir Podcasts

In a recent post, I criticised the Motherfoclóir podcasts associated with Darach Ó Séaghdha’s book Motherfoclóir. I am broadly in favour of Motherfoclóir. I like the Twitter feed it came from and the book itself was generally good, even if its research was sometimes shoddy (especially around etymological issues.)

After listening to a handful of the podcasts, I am afraid they are not for me. This is not entirely because of Motherfoclóir itself. It has more to do with a general dislike of the medium. Podcasts tend to be a bit of light-hearted chit-chat about some topic, with an incredibly low ratio of facts to padding. Many of them (Motherfoclóir’s included) remind me of the worst language-learning courses, where a simple phrase like “My name is” somehow occupies a whole lesson, while we are also introduced to characters and a situation and a jingle etc.. I have been immersed in languages and Irish and linguistics for decades. While the chit-chat on the podcasts is sometimes interesting, it rarely discusses anything I haven’t heard before and as I said in the last post, the material is sometimes suspect and even completely wrong (as in the Abhartach piece).

I was listening recently to the podcast about claims of a link between Irish and the Lost Tribes of Israel. (An interesting guest but I think they could have made the thing a lot more informative by asking the right questions. As a linguist, Hebrew is not Indo-European. Irish is Indo-European. Therefore they are not closely related and any supposedly similar words are probably coincidental. QED)

However, towards the end of this post, Ó Séaghdha suddenly starts talking about those of us who are very convinced that certain words DO NOT come from Irish. He argues that people who are dismissive of a particular Irish derivation “because of the way the burden of proof works, they can often be even more extreme than people who say it does.”

I don’t really know what he’s trying to say here with ‘because of the way the burden of proof works”. You could take it to mean that linguists and other people who actually present proof for their claims are a bunch of nasty, mean-spirited pedants who won’t let people delight in the odd fake factoid at dinner parties, but to take it like that would probably be the action of a nasty, mean-spirited pedant. What he probably means is that the burden of proof tends to work in favour of the consensus or most accepted opinion. This is undoubtedly true. There is less written material from the Irish language in the 19th century than there is for English, so Irish is less likely to leave evidence. However, using that as an excuse to stop demanding evidence isn’t making things better. It results in poor research and facts that aren’t facts.

Bizarrely, he uses the example of people saying that crack (craic) definitely doesn’t come from Irish. The reason why this is so bizarre is that there is plenty of evidence that crack was originally a northern English and Scottish term for conversation and that this was then Gaelicised as craic. I personally have no objection to people spelling it craic or using it as an Irish word. It is an Irish word. It’s just not a word of Irish origin. https://en.wikipedia.org/wiki/Craic

However, the thing that really got my goat was when he started talking again about the Irish origin of the English word mucker. I presume part of this was probably aimed at me, though he must have been referring to some other critic as well because I never mentioned the Second World War. I have already dealt with this word and shown that the derivation from Irish is nonsense. However, here, rather than accepting that he got it wrong, Darach Ó Séaghdha goes further by saying that there are two words here, both pronounced mucker and both meaning mate, but having two completely separate etymologies. So when people say mucker in Ireland, it comes from Irish, but there is also a totally unrelated word with the same sound and meaning in England but ‘they’re different words and they’re different entries in the dictionary.’ Really? Which dictionary is that? Wiktionary arbitrarily gives different definitions for the military and civilian uses but gives the same English etymology for both. (https://en.wiktionary.org/wiki/mucker) The OED is quite clear that the military and civilian uses are the same and that they both (probably) derive from muck: https://en.oxforddictionaries.com/definition/mucker

The truth of the matter is there is no evidence that mucker derives from Irish mo chara, however many people believe this to be the case. There is plenty of circumstantial evidence that mucker does not come from Irish:

• Mucker is not principally or exclusively found in Ireland or in Irish communities in other countries. It is found in various parts of England and is attested there first. (In the 1940s)
• Mucker is often used in Ireland (and in England as well) to address people (how’s it going, mucker?) but mo chara is never used in this way by real Irish speakers. It’s always ‘a chara’ if you are addressing someone.
• Mo chara, if pronounced correctly, rhymes with Sahara. This would not be anglicised as mucker.
• The OED says that this is likely to come from the idea of mucking in or mucking about and does not recognise any Irish derivation.
• If mucker really came from Irish, you would expect this to be a long-held claim in Ireland. In fact, the earliest reference on Google (on Urban Dictionary) only dates back to 2007. No book on Hiberno-English or slang mentions any Irish link.

He then goes on to discuss the term shamus for a gumshoe, which has been claimed for both Irish and Yiddish. This is an interesting question. I’m inclined to agree with the article here (https://forward.com/articles/5064/bogie-speaks-yiddish/), but I think a proper, considered examination would be useful. (And I think David Gold’s input would be welcome!)

My advice to Ó Séaghdha would be this:

• Do your research carefully so that you avoid falling into any holes.
• If you do fall into a hole, climb out. Don’t start digging.

Podchraoltaí Motherfoclóir

Níos luaithe sa bhliain, scríobh mé postáil faoin leabhar Motherfocloir. Sa phostáil sin, dúirt mé go raibh mé i bhfách le leabhar Dharaigh Uí Shéaghdha faoin Ghaeilge, ar an iomlán, ach mhothaigh mé go raibh an leabhar le cáineadh as taighde sleamchúiseach a bhí ann.

Ar na mallaibh, bhí mé ag éisteacht le roinnt podchraoltaí le Ó Séaghdha agus le foireann Motherfocloir. An chéad cheann ar éist mé leis, bhí sé bunaithe ar théama na Samhna, podchraoladh darbh ainm The Vampirish For. Is féidir leat é a aimsiú anseo: https://player.fm/series/motherfocloir/ep-62-62-the-vampirish-for

Thosaigh an podchraoladh seo go maith. Cháin sé cuid den amaidí a maíodh faoi bhunús an ainm Dracula, agus shéan sé an nasc leis an fhrása Gaeilge ‘Drochfhola’. Bréagnaíonn sé an teoiric seo agus deir sé nach bhfuil ann ach cacamas. Tá an méid sin ceart.

Agus sin ráite, léiríonn an podchraoladh an easpa céille agus taighde a d’fhág an leabhar chomh leamh sin. Phléigh mé na bréagtheoiricí faoi Abhartach, taoiseach agus vaimpír (mar dhea), a bhí ina chónaí i gceantar sléibhtiúil Dhoire fadó. Mar a scríobh mé roimhe seo, san fhíorscéal a scríobhadh faoi Abhartach, d’éirigh Abhartach ó na mairbh. Ina dhiaidh sin, maraítear le claíomh iúir é agus adhlacadh bun os cionn é agus carraig mhór os a chionn.

Tuairim is fiche bliain ó shin, cumadh leagan athbhreithnitheach den scéal seo. Sa leagan sin, d’éiligh Abhartach ar a phobal babhla fola a thabhairt dó agus dúradh gur neamh-mhairbh agus dearg-diúlaí é.

Mar sin de, tá an píosa seo faoi Abhartach ar phodchraoladh Uí Shéaghdha a bheag nó a mhór chomh holc leis an chuid den leabhar a bhaineann leis an tsanasaíocht. Bréagnaítear píosa amháin amaidí, agus ansin tugtar léar mór amaidí eile a tógadh ó fhoinsí neamhiontaofa gan an iarracht is lú an fhírinne a chinntiú. Lena cheart a thabhairt do Dharach Ó Séaghdha, ní eisean a insíonn an scéal seo ach aoi ar an phodchraoladh. Is dócha gur thóg an duine seo an chuid is mó den raiméis seo as Wikipedia, a bhfuil alt measartha fada ann faoi Abhartach. Tá sé inchreidte go leor ar an chéad dul síos, ach d’aithneodh duine ar bith a bhfuil ciall dá laghad aige gan mhoill go bhfuil sé chomh lán poll le píosa cáise ón Eilbhéis.

Rud amháin, maíonn sé gur léachtóir le Stair agus Béalóideas na gCeilteach é Bob Curran ag Ollscoil Uladh. Níl a leithéid de roinn ann in Ollscoil Uladh. Creidim gur síceolaí leanaí an ghairm atá aige agus deirtear liom nach léachtóir a bhí ann riamh, cé go bhfuil seans maith ann go raibh ranganna oíche á dteagasc aige. Ní irisleabhar piarmheasúnaithe é History Ireland. Is leor alt Curran ar vaimpírí a léamh leis an méid sin a thuiscint.

Ní hamháin sin, ach chuirfinn geall nach ndearna an PSNI cinneadh riamh séadchomhartha náisiúnta a thochailt le dúnmharú sa cheantar a réiteach, agus de réir Curran, gearradh lámh duine nuair a bhris sábh slabhrach agus daoine ag iarraidh an sceach a ghearradh. Sa phíosa fantaisíochta seo, gearrtar an lámh iomlán den duine de dheasca mhallacht Abhartaigh! Tchí Dia do chiall má chreideann tú sin!

Ar ndóigh, ní chreidim féin gur fíordhuine a bhí in Abhartach. Ach ní hé sin an fhadhb. Seo an fhadhb – is rud spéisiúil é an béaloideas, agus ábhar fiúntach staidéir, a bhfuil modhanna dá chuid féin aige. Níl scéalta a mhaisiú agus cumadóireacht a dhéanamh leis an scéal a ‘fheabhsú’ i measc na modhanna sin. I scéal Patrick Weston Joyce, fuair Abhartach bás agus d’éirigh sé ó na mairbh and bhí orthu cleasaíocht osnádúrtha a  úsáid lena chur chun báis arís. Ní vaimpír a bhí ann. Tuairim is fiche bliain ó shin, rinneadh vaimpír d’Abhartach go tobann cionn is gur scríobh Peter Haining agus Peter Tremayne agus Bob Curran gur vaimpír a bhí ann. (An Peter Haining céanna a scríobh leabhar faoi Sweeney Todd agus a mhaígh gur charachtar stairiúil a bhí ann!) Ach cad chuige a ndúirt siad gur vaimpír a bhí ann? Cá has ar tháinig sin? Cá bhfuil an tagairt, cá bhfuil an fhianaise? Go dtí go bhfeicim rud éigin ó scéal béaloidis nó ó irisleabhar nó ó leabhar a bhí ann sula raibh na húdair sin i mbun pinn, is taibhse é Abhartach, ní vaimpír. Sin an rud atá scríofa sa bhunscéal.

Agus lena rá go hionraic, más amhlaidh nach vaimpír a bhí ann, níl baint ná páirt aige le Dracula.

Bhí rudaí eile ann a bhí níos amaidí ná sin. De réir an duine a d’inis an scéal, ní raibh aon leabhair ar an Trasalváin ag Stoker agus ní raibh tagairt ar bith do Vlad Dracul ina chuid nótaí. Amaidí! Chóipeáil Stoker roinnt eolais ó An Account of the Principalities of Wallachia and Moldavia le William Wilkinson faoi Vlad III. Chomh maith leis sin, tá an chéad chuid den leabhar suite sa Trasalváin agus is ríléir sa leabhar nach Gael é Dracula ach comhthíreach le Vlad III. Agus más fíor go raibh cóip de Stair na hÉireann le PW Joyce ina leabharlann ag Stoker, ní bhaineann sin le hábhar, mar níl aon tagairt d’Abhartach ná do vaimpír Gaelach ar bith eile sa leabhar sin.

Má bhí an podchraoladh sin go holc, bhí an dara ceann níos measa. Thig leat é a aimsiú anseo: https://www.headstuff.org/motherfocloir/45-2-mailbag-2-furious/

Dúirt an cur síos gur clár speisialta le post agus ríomhphoist a fhreagairt, agus go bpléifi tionchar Daniel Cassidy ann. Bhí mise ar bís le héisteacht leis, ar ndóigh.

I ndiaidh cúpla nóiméad den phodchraoladh, luaitear duine anaithnid a scríobhann go bhfuil dúil aige sa leabhar agus sa phodchraoladh de Motherfocloir agus go bhfuil sé ag iarraidh giota beag Gaeilge a fhoghlaim le bliain anuas. Deir sé fosta gur scríbhneoir agus ceoltóir é ó Nua-Eabhrac agus is iad TW cinnlitreacha a ainm. Chomh maith leis sin, luann sé postáil a scríobh sé faoi Daniel Cassidy sa bhliain 2007. Deir sé go bhfuil cnámh spáirne amháin aige, is é sin, an dóigh a ndearna an leabhar beag is fiú de theoiric réabhlóideach Cassidy faoi bhunús Gaeilge an bhéarlagair. Ó na sonraí a tugadh, is léir gur éigsín leamh darb ainm Terence Winch atá ann.

Tá Winch cosúil leis na liúdramáin phoimpéiseacha eile a thugann tacaíocht do Cassidy. “I am not sure all his examples would hold up to academic scrutiny but that does not mean to say that his overall theory is completely flawed.” Lena rá ar dhóigh eile, tá Winch ag dul a chur neamhshuim san fhianaise uilig a tugadh ar an bhlag seo agus in áiteanna eile, mar go gcreideann seisean nach bhfuil ann ach go ndearna Cassidy corrmheancóg, go bhfuil na teangeolaithe gairmiúla ‘ag díol an asail leis an adhastar’. Is é fírinne an scéil nach bhfuil á dhíol i leabhar Cassidy ach carn de chac asail. Tá sanasaíochtaí Cassidy scrúdaithe go mion agam anseo agus thaispeáin mé cad chuige nach bhfuil iontu ach caimiléireacht. Tá fáilte roimh Winch an dúshlán a fhreagairt a chuir mé roimh dhaoine eile a shíleann go raibh an ceart ag Cassidy. An dtig leat deich bhfocal a aimsiú ó shaothar Cassidy a ndearna Cassidy cás éifeachtach ar a son (i. cinn ina bhfuil an leagan Gaeilge ann agus nach bhfuil míniú níos fearr ar fáil sa Bhéarla nó i dteanga éigin eile)? Ádh mór leis an cheann sin!

Chuir freagra Dharach Uí Shéaghdha ar Terence Winch díomá orm. Teanga-liom-leatachas neamhleithscéalach a bhí ann. Sa leabhar Motherfocloir, cháin Ó Séaghdha leabhar Cassidy (sular imigh sé féin go Tír na nÓg leanbaí na mbréagshanasaíochta.) Ina fhreagra ar Winch ar an phodchraoladh, deir sé gur baisteadh Andrew Wakefield na teangeolaíochta ar Cassidy. Níl a fhios agam cé a dúirt sin, ach aontaím leis go hiomlán. (Ach amháin, b’fhéidir, gur fíordhochtúir a bhí in Wakefield, go dtí gur baineadh de liosta na ndochtúirí é. Ní raibh cáilíochtaí ar bith ag Cassidy riamh.)

Leanann Ó Séaghdha leis ansin agus deir sé nach raibh ann ach go ndearna Cassidy meancóga agus tá sé sin go breá agus is deacair aige an nimh atá san fheoil ag daoine maidir le Cassidy a thuiscint agus gur bréag a rá gur caimiléir nó cleasaí a bhí in Cassidy. Sílim gur léir ón méid sin nár léigh Ó Séaghdha mórán den bhlag seo riamh. Tá amhras orm gur léigh sé leabhar Cassidy riamh ach oiread, mar go n-áitíonn sé gur dhóigh le Cassidy gur tháinig an focal jazz sa Bhéarla ón fhocal Gaeilge deas. Dá mbeadh an leabhar léite aige mar is ceart, bheadh a fhios aige gur mhaígh Cassidy gurbh ón fhocal teas a tháinig sé, ach leis an scéal a dhéanamh níos casta, chreid Cassidy gur fuaimníodh teas mar ‘deas’ i nGaeilge Chúige Uladh, faisnéis a fuair sé ón fhoinse ab ansa lena chroí, a thóin féin.

Is mór agus is rómhór an dul amú a bhí ar Ó Séaghdha maidir le mí-ionracas Cassidy. Chaith Cassidy dhá bhliain déag ag ‘obair’ mar ollamh ollscoile, a bhuíochas don ‘oideachas’ a fuair sé ag Cornell agus Columbia. Mar a d’inis a dheirfiúr dom (agus dhearbhaigh cláraitheoir Columbia an fhíric sin ina diaidh), theip ar Cassidy céim a fháil ó Cornell agus níor fhreastail sé riamh ar Columbia. Fiú cairde agus lucht leanúna Cassidy, ní dhearna siad iarracht ar bith na fíricí seo a bhréagnú agus níor thug siad aon fhíricí a bhréagnódh iad nó aon leithscéalta as mí-iompar coirpeach Cassidy.

Agus sin ráite, is é an leabhar féin an fhianaise is mó a dhamnaíonn Cassidy. Na sainmhínithe ‘Gaeilge’ a thug Cassidy, rinneadh iad a shamhlú, a athscríobh, a chóipeáil go mícheart agus cumadh bríonna ‘fáithchiallacha’. Chum Cassidy na céadta frása a bhí go huile abus go hiomlán bréagach.

Sin an fáth (nó ceann de na fáthanna) a bhfuil an méid atá le rá ag Winch chomh hamaideach sin. De réir cosúlachta, tá Winch ag cur i gcéill go bhfuil na teangeolaithe ag iarraidh bheith cadránta deacair (cionn is go mothaíonn siad ‘faoi bhagairt’ ag Cassidy), cionn is go ndiúltaíonn siad glacadh le sanasaíochtaí amaideacha Cassidy cionn is nach bhfuil aon fhianaise chomhaimseartha gur thrasnaigh na frásaí seo idir an Ghaeilge agus béarlagair an Bhéarla. Ní hé sin an cheist.

Is é seo an cheist. Diúltaíonn teangeolaithe agus lucht sanasaíochta glacadh le bunús na bhfrásaí ‘Gaeilge’ a mhol Cassidy, ní cionn is nach bhfuil fianaise ann gur thrasnaigh siad ón Ghaeilge go Béarla, ach cionn is nach bhfuil fianaise ar bith ann gur Gaeilge iad.

Níor mhaígh duine ar bith gurb ionann béal ónna agus amaidí sa Ghaeilge go dtí gur chum Cassidy é, níor úsáid duine ar bith comhroghna leis an chiall cara nó comrádaí, níl foluach ann mar dhóigh le hamhantar a rá, is fantaisíocht lom iad leathluí géag agus liú lúith agus gus óil agus sách úr agus píosa theas agus na céadta píosa raiméise i leabhar Cassidy. Níor thug Cassidy fianaise dá laghad go bhfuil cuid ar bith den raiméis seo fíor agus níor chóir do theangeolaithe a gcuid ama a chur amú ar an rámhaille mí-ionraic na geilte seo.

Ba chóir go dtuigfeadh Terence Winch an méid seo, mar scríobh mise postáil ar an bhlag seo mar fhreagra ar an phostáil a scríobh sé in 2007 agus ag míniú nach raibh ach caimiléireacht sna samplaí uilig a luaigh sé ó shaothar Cassidy. Ní hamháin sin, ach chuir mé ina leith nach raibh ann ach comhchoirí i mí-ionracas Cassidy. B’fhéidir nár ghúgláil sé a ainm féin riamh ach … ní chreidim sin! Is léir nach bhfuil sé réidh éirí as an raiméis seo. Thig leat an phostáil sin a léamh anseo: https://cassidyslangscam.wordpress.com/tag/terence-winch/

Tá rud amháin eile a chuir isteach orm anseo. Sa phodchraoladh chéanna inar pléadh raiméis Winch, pléadh daoine gan Ghaeilge a mhílitríonn ainmneacha Gaeilge agus a fhágann na sínte fada ar lár. Sin rud a chuireann isteach ormsa fosta, ach is dóigh liom gurb aisteach an mhaise dóibh gearán a dhéanamh faoi sin cionn is go léiríonn sé easpa measa ar na Gaeil agus ar ár bhféiniúlacht, ach, san am chéanna, ar an phodchraoladh chéanna, deirtear nach bhfuil rud ar bith cearr le Poncán randamach éigin nár fhoghlaim an teanga riamh, a chum na céadta frása bréige ‘Gaeilge’ agus a rinne iarracht a mhaíomh gur fíorGhaeilge a bhí ann.

Níl sé maith go leor. Is masla é don chultúr agus don teanga agus don fhéiniúlacht s’againne, agus ba chóir a rá go neamhbhalbh le liúdramáin ar nós Terence Winch gur chóir díospóireachtaí intleachtúla a dhéanamh bunaithe ar an fhianaise, agus ní ar an bhonn gur cara maith le cara de chuid Terence Winch a bhí in Cassidy nó go bhfuil cairde Cassidy ar liosta Chártaí Nollag Terence Winch.

Agus sin ráite, tá súil agam nach dtógfaidh mo chairde Meiriceánacha (daoine modhúla, éirimiúla, réasúnta) orm é má deirim go bhfuil a thuilleadh ag baint leis seo. Dar liomsa, tá féith nimhiúil díomais i gcultúr nua-aoiseach Mheiriceá. Tháinig mé ar alt spéisiúil le Tom Nichols atá ag teacht go maith leis an teoiric sin: (https://www.marketwatch.com/story/the-real-reason-americans-cant-agree-on-unemployment-or-just-about-anything-else-2017-03-29):

“This isn’t just human nature, but the result of a narcissism that took root in American society after the 1960s and has been growing ever since. Surrounded by affluence, enabled by the internet, and empowered by an educational system that prizes self-esteem over achievement, Americans have become more opinionated even as they have become less informed, and are now utterly intolerant of ever being told they’re wrong about almost anything.”

Seo go díreach an rud atá ag tarlú anseo, dar liomsa. Níl mórán measa ag daoine i gcultúr na Stát Aontaithe na laethanta seo ar an chumas a admháil go ndearna tú meancóg, agus ní spéis le leithéidí Winch an fhírinne a chluinstin má chiallaíonn an fhírinne go gcaithfidh siad a admháil gur cuireadh dallamullóg orthu.

Bíodh seo fíor nó ná bíodh, rud amháin a léiríonn na podchraoltaí seo go ríshoiléir ná, a luaithe agus a scaoiltear méimeanna bréige mar seo amach sa tsaol mhór, tá sé beagnach dodhéanta iad a stopadh den ruaig a chur ar an fhírinne. Is é sin an fáth a raibh iompraíocht na Rubberbandits chomh míréasúnta ceanndána sin maidir leis an liosta sanasaíochtaí bréige a scaoil siad ar na meáin shóisialta. A luaithe agus a scaoiltear an ghinid as an bhuidéal, nó a ligtear d’Abhartach imeacht as a thuama le fuil a dhiúgadh, ní féidir iad a chur ar ais arís. Bréaga a bhfuil scéal maith ar a gcúl, sáróidh siad an fhírinne i gcónaí. Tá Motherfocloir in áit mhaith le hiarracht a dhéanamh cuid de na bréaga seo a stopadh. Ina áit sin, mar gheall ar dhrochthaighde agus falsacht intleachtúil agus an eagla atá orthu dul i ngleic leis an fhadhb go cróga agus olc a chur ar leantóirí díomasacha Cassidy mar Terence Winch, tá siad ag cuidiú leis an chaimiléireacht gan mhaith seo a leathadh in áit a dhúshlán a thabhairt mar is ceart.

Caunfort Ladran

The late Daniel Cassidy, in his absurd book of fake etymology, ‘How The Irish Invented Slang’, claimed that there were hundreds of Irish expressions hidden in American slang. We have already seen that in the vast majority of these cases, the Irish expressions cited by Cassidy do not exist and were invented by Cassidy himself.

We do find occasional traces of the Irish language in American slang. This phrase, caunfort ladran, is one of the most interesting examples. Cassidy failed to spot it, either because he was too lazy to read all the slang dictionaries, or because he read this and failed to spot that it was Irish. (Cassidy didn’t speak any Irish at all.)

The phrase caunfort ladran is given in a criminal slang dictionary of 1908 called ‘Criminal Slang’ by a certain Joseph M. Sullivan, a lawyer at the Boston Bar. On page 5 of this book, we find:

Caunfort Ladran Master thief (Irish); same as head of a mob.

The (Irish) is a reference to language rather than location. Caunfort Ladran represents the Irish ceannfort ladrann, meaning commandant of thieves.

Was this a genuine expression used among Irish-speaking criminals? There is no way of knowing. There are a few Irish and Hiberno-English expressions in Sullivan’s book. Thus we find things like Souper, a fellow who works the churches to advance himself, – an insincere convert, or Sthreel, a slouchy woman (from Irish sraoill). Shebeen and shoneen are also mentioned.

However, the usual modern Irish term for thief is gadaí, not ladrann (a borrowing from Latin, resembling Spanish ladrón). In other words, I wonder whether Sullivan simply got a translated term for a leader of thieves from some Irish scholar in his community and pretended that it was current in the criminal underworld.

One thing is sure. The existence of this phrase does nothing to strengthen Cassidy’s case. For one thing, Cassidy actually missed it. Secondly, this is a genuine Irish phrase. It means what it is supposed to mean and it is labelled as Irish in the source text. It bears no relation to the rubbish given as Irish in Cassidy’s book.

 

Mhaígh Daniel Cassidy, nach maireann, ina leabhar áiféiseach den tsanasaíocht bréige, ‘How The Irish Invented Slang’, go raibh na céadta focal de bhunús Ghaeilge na hÉireann le fáil i mbéarlagair Bhéarla Mheiriceá. Mar a chonaic muid roimhe seo, sa chuid is mó de na cásanna seo, ní raibh na frásaí ‘Gaeilge’ a luaigh Cassidy ann ar chor ar bith. Ní raibh iontu ach raiméis a chum an Casaideach féin.

Níl i leabhar Cassidy ach amaidí. Ach bíonn corr-rian den Ghaeilge le fáil i mbéarlagair na Stát Aontaithe. Tá an frása atá i gceist anseo, caunfort ladran, ar cheann de na samplaí is suimiúla. Níor thug Cassidy faoi deara é. B’fhéidir go raibh sé rófhalsa na foclóirí béarlagair uilig a léamh, nó b’fhéidir gur léigh sé é agus nár aithin sé gur Gaeilge a bhí ann. (Ní raibh Gaeilge ar bith ag Cassidy, ar ndóigh.)

Tugadh an frása caunfort ladran i bhfoclóir den bhéarlagair coiriúil a foilsíodh sa bhliain 1908, ‘Criminal Slang’ le fear darbh ainm Joseph M. Sullivan, dlíodóir ag Barra Bhostúin. Ar leathanach 5 den leabhar sin, tá an méid seo scríofa:

Caunfort Ladran Master thief (Irish); same as head of a mob.

Tá an (Irish) sin ag tagairt don teanga, ní don tír. Is ionann caunfort ladran agus ceannfort ladrann, nó ceannaire na ngadaithe.

An fíor go raibh ceannfort ladrann in úsáid i measc gadaithe Gaelacha? Níl a fhios againn. Tá roinnt focal a tháinig ón Ghaeilge nó ó Bhéarla na hÉireann i leabhar Sullivan. Tá leithéidí Souper, a fellow who works the churches to advance himself, – an insincere convert, nó Sthreel, a slouchy woman ann (ó sraoill na Gaeilge). Tá shebeen agus shoneen luaite ann fosta.

Agus sin ráite, is é gadaí an focal is coitianta ar thief an Bhéarla, ní ladrann (focal a fuair an Ghaeilge ón Laidin, agus atá gaolta le ladrón na Spáinnise). Lena rá ar dhóigh eile, b’fhéidir nach bhfuil ann ach gur iarr Sullivan ar scoláire Gaeilge i mBostún téarma Gaeilge a chur ar fáil ar ‘master thief’ agus nach raibh sé riamh in úsáid i measc na gcoirpeach féin.

Rud amháin atá fíor. Ní neartaíonn sé cás Cassidy go bhfuil a leithéid de fhrása ann. Ar an chéad dul síos, chaill Cassidy é, in ainneoin an diantaighde a rinne sé don leabhar, dar leis féin. Ar an dara dul síos, is fíorphíosa Gaeilge é seo. Tá sé ag teacht leis an bhrí a luaitear leis sa téacs, agus tá sé lipéadaithe mar Ghaeilge sa bhuntéacs. Níl baint ar bith aige leis an amaidí a tugadh mar Ghaeilge i leabhar Cassidy.

The Brooklyn Boys

On August 16th 2004, Daniel Cassidy posted a message on the Linguist List about his latest crackpot theory. He had come across the term The Brooklyn Boys in the plays of Eugene O’Neill and decided to invent an Irish origin for the phrase.

In reality, Brooklyn Boys is a slang term for the DTs or for a hangover. The expression has been on record since 1883. Nobody is sure about its origin but one source mentions that there were many breweries and distilleries in Brooklyn, which sounds reasonable.

Cassidy really excelled himself in his version of the origin of this phrase. According to him, Brooklyn Boys represents the ‘Irish’ phrase Bru/cht [Sic – should be brúcht] lionn baithis. According to Cassidy, this phrase means ‘Booze and bile bursting out the top of the head’ and is pronounced brook-lyn-boice.

In reality, this phrase makes no sense at all. Brúcht lionn baithis is just a list of three words with no grammar to define their relationship, which sort of means something like “Belch bodily humour top of head.” Even if you accepted that it meant ‘booze and bile bursting out the top of the head’, is this a convincing description of the DTs? The usual term for the DTs is rámhaille an óil (the raving of drink). The image of sweat and other bodily fluids erupting out of the top of someone’s head like a volcano is ludicrous, disturbing and completely unconvincing.  And of course, it would be pronounced brookht-lin-ba-hish (with the kh as in Scottish loch or Spanish j), not brook-lyn-boice. This is another clear example of Cassidy’s dishonesty. Every fact was manipulated in the direction of Cassidy’s conclusions.

Of course, a supporter of Cassidy would probably point out that this never made it to the book and that this implies some kind of quality control. In fact, the vast majority of the phrases in the book are every bit as mad and silly as phrases like athbhreith céad athbhreith (=abracadabra, according to Cassidy) or brúcht lionn baithis, that never made it to the book. Cassidy’s mind was a junkyard of half-formed nonsense, and the book simply represents whatever garbage happened to be between Cassidy’s ears in the year before publication. They are no more believable or reasonable than the other stupid claims that were lost along the way.

 

Ar an 16 Lúnasa 2004, chuir Daniel Cassidy teachtaireacht suas ar an Linguist List faoi theoiric nua a bhí cumtha aige. Tháinig sé ar an téarma The Brooklyn Boys i ndrámaí Eugene O’Neill agus shocraigh sé ar bhunús ‘Gaeilge’ a chumadh leis an fhriotal seo a mhíniú.

Is é fírinne an scéil gur téarma béarlagair é The Brooklyn Boys ar rámhaille an óil (delirium tremens) nó ar phóit uafásach. Taifeadadh an téarma sin den chéad uair sa bhliain 1883. Níl a fhios ag duine ar bith faoi shanasaíocht an fhrása, ach deir foinse amháin go raibh a lán grúdlann agus drioglann in Brooklyn, agus tá sin cineál réasúnta mar mhíniú.

Tá caimiléireacht Cassidy maidir leis an chor cainte seo níos measa fiú ná an ghnáthraiméis a chumadh sé. Dar leisean, is ionann Brooklyn Boys agus an friotal ‘Gaeilge’ Bru/cht [=Brúcht] lionn baithis. Dar le Cassidy, ciallaíonn an bolgam seo ‘Biotáille agus domlas ag brúchtadh amach as barr an chinn’ agus deirtear é mar brúc-lion-bóis (brook-lyn-boice).

Ní gá dom a rá le duine ar bith a bhfuil Gaeilge aici nó aige gur raiméis é seo. Níl ann ach trí fhocal gan gramadach lena gceangal le chéile. Fiú dá nglacfadh duine leis an íomhá áiféiseach de lionn ag brúchtadh amach as barr an chinn mar a bheadh bolcán ann, cad é an bhaint atá aige sin le rámhaille an óil? Agus ar ndóigh, ní mar brúc-lion-bóis a déarfaí é. Is eiseamláir shoiléir eile seo de mhí-ionracas Cassidy. Lúbadh agus camadh gach fíric ionas go mbeadh sí ag teacht le torthaí réamhcheaptha Cassidy.

Ar ndóigh, déarfadh lucht leanúna Cassidy nár foilsíodh an ceann seo sa leabhar, agus gur fianaise seo go raibh rialú caighdeáin de chineál aige ag Cassidy. Is é fírinne an scéil go bhfuil tromlach na bhfrásaí sa leabhar chomh craiceáilte agus bómánta le ‘athbhreith céad athbhreith’ (=abracadabra, de réir Cassidy) nó ‘brúcht lionn baithis’, cinn nár bhain an leabhar amach riamh. Is é a bhí in intinn Cassidy ná clós mangarae lán le bruscar leathfhoirmithe, agus is é atá sa leabhar ná cibé truflais a bhí idir cluasa Cassidy sa bhliain sular foilsíodh an leabhar. Níl siad pioc níos inchreidte ná níos réasúnta ná na bómántachtaí eile a mhaígh Cassidy ar an idirlíon ach nár chuir sé isteach sa leabhar agus a cailleadh ar an bhealach.

Some Tweets/Roinnt Giolcacha

I have noticed a few interesting things on Twitter recently. One was a conversation between two people who both realised what an idiot Cassidy was very quickly.

Seán Óg Mac Cionnaith wrote the following on the 5th of July 2018.

Some hack wrote a whole book full of this shite – How The Irish Invented Slang. Infuriating paddywhackery.

On the same day, Mike Duffy in New York replied with this:

I was still ink-slinging for a living when that hack’s book came out and did a wee phone interview for a piece which I then dropped very, very quickly when it became clear he was full of shit.

It’s great to see people with bullshit sensors that actually work. Less acceptable is a comment by sean_flah in reply to the Rubberbandits, who, for reasons known only to themselves, are continuing to spread this trash about the Irish origin of slang.

The stuff about ‘dig / tuig’, the notion we have now that they are linked comes from Daniel Cassidy, the NY academic who wrote ‘How the Irish Invented Slang: The Secret Language of the Crossroads’ around 10-15 years ago (not long before he died).

He then went on to say:

Long story short, consensus among quite a few is that he was a fella with a hammer that saw nails absolutely everywhere. Drawing links between things that I suppose couldn’t be disproved, but likewise couldn’t be proven either. An interesting subject to contemplate all the same.

There are several points that need to be made here. Cassidy had nothing to do with the idea that dig and twig come from tuig. The association of tuig with twig goes back to Walter Skeat, who died in 1912. Both twig and dig and their origin from tuig were discussed in a paper by Eric P. Hamp, first published in 1981. Also, Daniel Cassidy was not an academic. He had no degrees or qualifications. You need at least one degree or one major life achievement to be an academic. Cassidy had nothing to offer anyone.

The comment about hammers and nails is quite apt but is then completely ruined by the silly comment about things that can’t be disproved or proven. I mean, why can’t they? OK, in the case of twig and tuig or dig and an dtuigeann, it’s quite hard to make that call. However, most of the one-word derivations given by Cassidy, whether original to him or plagiarised, are demonstrably nonsense. In the case of longshoreman, there is plenty of evidence that it is from ‘men along the shore’ and not from loingseoir. There are words like gump, which Cassidy says comes from Irish colm, meaning a dove. This is plainly rubbish because colm doesn’t sound anything like gump. And then there are words like beathais, Cassidy’s candidate for booze, which doesn’t exist at all.

But of course, most of Cassidy’s derivations are not individual words. They are phrases like sách úr and béal ónna and éamh call, phrases that don’t exist in Irish. Quite simply, if the only evidence that a phrase like uath dubh exists in Irish is the word of Daniel Cassidy, a proven liar who didn’t know any Irish, there isn’t any evidence and nobody should believe these claims.

 

Thug mé roinnt rudaí faoi deara ar Twitter ar na mallaibh. Ceann amháin acu, comhrá a bhí ann idir beirt fhear a thuig láithreach nach raibh sa Chaisideach ach amadán.

Scríobh Seán Óg Mac Cionnaith an méid seo ar an 5ú Iúil 2018.

Some hack wrote a whole book full of this shite – How The Irish Invented Slang. Infuriating paddywhackery.

Ar an lá chéanna, fuair sé freagra ó Mike Duffy i Nua-Eabhrac:

I was still ink-slinging for a living when that hack’s book came out and did a wee phone interview for a piece which I then dropped very, very quickly when it became clear he was full of shit.

Is breá an rud é daoine a aimsiú atá ábalta cacamas a aithint gan stró. Is lú an t-áthas a chuir na tráchtanna seo orm, freagraí a scríobh sean_flah ar na Rubberbandits. De réir cosúlachta, (agus níl a fhios agam cad chuige!) tá na Robálaithe Rubair ag scaipeadh na raiméise seo faoi bhunús Gaeilge an bhéarlagair go fóill.

The stuff about ‘dig / tuig’, the notion we have now that they are linked comes from Daniel Cassidy, the NY academic who wrote ‘How the Irish Invented Slang: The Secret Language of the Crossroads’ around 10-15 years ago (not long before he died).

Lean sé leis mar seo:

Long story short, consensus among quite a few is that he was a fella with a hammer that saw nails absolutely everywhere. Drawing links between things that I suppose couldn’t be disproved, but likewise couldn’t be proven either. An interesting subject to contemplate all the same.

Tá roinnt rudaí le soiléiriú anseo. Ar an chéad dul síos, ní raibh baint ar bith ag an Chaisideach leis an nóisean gurb ionann dig agus twig i mBéarla agus tuig sa Ghaeilge. An nasc idir tuig agus twig, is féidir é a rianú siar a fhad le Walter Skeat, a fuair bás sa bhliain 1912. Pléadh twig agus dig agus an bhaint atá acu le tuig i bpáipéar acadúil le Eric P. Hamp, a foilsíodh den chéad uair sa bhliain 1981. Ní hamháin sin, ach ní féidir ‘academic’ a thabhairt ar Daniel Cassidy. Ní raibh céimeanna ná cáilíochtaí aige. Tá ar a laghad céim amháin nó mór-éacht amháin i saol an léinn de dhíth ar dhuine le stádas léachtóra a bhaint amach. Ní raibh rud ar bith le tairiscint ag Cassidy do dhuine ar bith.

Tá an méid atá le rá aige faoi chasúr agus tairní go hiomlán ceart ach ansin, scriosann sé é leis an amaidí faoi rudaí nach féidir iad a chruthú ná a dhíchruthú. Cad chuige nach féidir iad a chruthú ná a dhíchruthú? Maith go leor, i gcás twig agus tuig nó dig agus an dtuigeann, b’fhéidir nach féidir é a chinntiú bealach amháin ná bealach eile. Agus sin ráite, an chuid is mó de na sanasaíochtaí aonfhocail a thug an Caisideach, idir chinn a chum sé féin nó chinn a ghoid sé, is deargraiméis iad. I gcás longshoreman, tá neart fianaise ann gur tháinig sin ó ‘men along the shore’ agus ní ó loingseoir. Tá focail ann ar nós gump. Dúirt Cassidy gurb ionann gump agus colm na Gaeilge, ainneoin nach bhfuil an dá fhocal cosúil lena chéile ar chor ar bith. Agus tá focail ann ar nós beathuis, an focal a bhfuair an Béarla an focal booze uaidh, dar le Cassidy. Ach ar ndóigh, níl a leithéid d’fhocal ann agus beathais. Chum Cassidy é.

Ach ar ndóigh, ní focail aonair iad an chuid is mó de na sanasaíochtaí a bhí ag Cassidy. Is frásaí iad ar nós sách úr agus béal ónna agus éamh call, frásaí nach bhfuil ann sa Ghaeilge. Lena mhíniú go simplí, mura bhfuil fianaise ar bith ann go bhfuil frása mar uath dubh le fáil sa Ghaeilge ach gur mhaígh bréagadóir cruthanta nach raibh Gaeilge ar bith aige darbh ainm Daniel Cassidy sin, ní fianaise sin agus níor chóir do dhuine ar bith muinín a chur i raiméis mar sin.